Trường học không phải doanh nghiệp

Chiều 18/10/2026, lớp Nghiệp vụ sư phạm giao bài tự học, kèm một dòng cam kết: bài làm phải là lời văn của chính mình, bị phát hiện dùng AI thì chấp nhận mọi quyết định của giảng viên. Một người ngày nào cũng giao việc cho AI như tui, lần này ngồi viết tay từ đầu tới cuối. Viết xong thấy thương nó, nên đem lên đây gần như nguyên văn, chỉ sửa dấu câu, ngắt lại vài câu dài và bớt vài chi tiết riêng của gia đình.

Đề tui chọn:

Trong việc xây dựng trường học thông minh, Thầy/Cô khuyến nghị nhà giáo cần lưu ý điều gì trong vấn đề giao tiếp số với phụ huynh và học sinh?

Về mặt cá nhân, tôi thực sự yêu thích đề bài này, vì nó gần gũi với công việc của tôi hiện tại: một nhà chuyển đổi số, một người làm công nghệ giáo dục, ứng dụng công nghệ vào công tác quản lý, giảng dạy, trao đổi thông tin và phương thức giao tiếp, lưu trữ trong môi trường giáo dục.

Trường học không phải doanh nghiệp, do đó mọi thứ bên trong đều hoàn toàn khác, vì giáo dục liên quan trực tiếp tới con người. Nếu quản trị, quản lý trong doanh nghiệp tập trung vào việc hệ thống hoá, đồng bộ hoá, tập trung hoá và nhất quán dữ liệu nhằm giúp người quản trị dễ đưa ra quyết định, tạo môi trường mang cảm giác vận hành cho doanh nghiệp, thì với trường học, các cổng LMS (Learning Management System) được xây dựng dựa trên tiêu chí xoay quanh người học.

Khái niệm trường học thông minh không nên hiểu dừng lại ở thiết bị thông minh, mà là cách thức mà thầy cô, phụ huynh và học sinh (tôi hay gọi tất cả là người dùng, user) giao tiếp, nói chuyện với nhau qua môi trường số. Và lý do của người lãnh đạo trường học khi muốn ứng dụng LMS xoay quanh tiêu chí tiên quyết: quản lý, lưu trữ và kiểm soát thông tin. Vậy, điều đầu tiên, giáo viên cần giữ cho giao tiếp số phục vụ học sinh, thông báo phụ huynh, chứ không chỉ dừng ở việc báo cáo, quản lý.

Tôi đang là người làm việc với các tổ chức giáo dục, các doanh nghiệp giáo dục. Tôi hiểu rằng những người đứng đầu luôn muốn phần mềm của tổ chức họ là hiện đại nhất, là nhiều tính năng nhất, nhằm các mục đích lợi ích cho tổ chức giáo dục nói chung và lợi ích các nhóm nói riêng. Trên thực tế, khi ứng dụng LMS, các thầy cô sẽ là user, là một phần của hệ thống, và phải theo quy định, thuật toán của nó. Giả dụ khi quyết định sử dụng ứng dụng Zalo làm một kênh cho việc trao đổi, nhắn tin, thì chúng ta phải chấp nhận tất cả dữ liệu phát sinh trên hệ thống đều thuộc trách nhiệm, phạm vi truy cứu của cá nhân mỗi user.

Khi lập một tài khoản, mặc nhiên các thầy cô phải đánh dấu vào ô “Đồng ý với các điều khoản”, mà chưa chắc các thầy cô sẽ đọc kỹ nó. Và dù đọc kỹ, thầy cô cũng bắt buộc phải đánh dấu vào và chấp nhận, chứ không có phương án khác, nếu muốn sử dụng. Qua đó, điều thứ hai cần lưu ý chính là bản thân giáo viên phải biết và cần hiểu dữ liệu mình gửi đi thuộc về đâu, ai đọc được, và cẩn trọng đặc biệt khi gửi thông tin liên quan đến phụ huynh, học sinh qua ứng dụng cá nhân.

Bên cạnh đó, vợ tôi là giáo viên trung học cơ sở. Với kinh nghiệm xử lý những sự việc thực tế đã từng diễn ra với vợ tôi, tôi chia sẻ thêm các điều sau, cũng rất quan trọng khi giao tiếp số, đặc biệt với phụ huynh.

Điều thứ ba, phụ huynh ngày nay có góc nhìn hoàn toàn khác phụ huynh các thế hệ trước, vì chúng ta đang ở thời kỳ thông tin số: mọi thứ rất nhanh, thông tin nhanh, nội dung nhanh, phản hồi nhanh. Theo sự quan sát của tôi về công việc của vợ mình, mọi thứ không dừng lại ở chuyên môn, tổ chức và quản lý lớp học cũng chưa phải vấn đề lớn, mà vấn đề thực sự đau đầu và áp lực nặng nề đến từ việc chủ nhiệm. Đã từng có những tin nhắn, cuộc gọi đến lúc 23 giờ đêm, khi cả nhà tôi đã say giấc. Thực sự rất khó hiểu, và rất dễ nóng giận, cảm thấy bị xúc phạm khi gặp những phụ huynh không nghĩ tới chuyện giáo viên cũng có giờ nghỉ.

Do đó, giáo viên cần đặt ra ranh giới và điều lệ ngay từ những ngày đầu tiên. Không riêng giáo viên bộ môn, mà đặc biệt là các giáo viên đang nhận lớp chủ nhiệm: không phải xin ý kiến, mà chính là thông báo tới toàn thể phụ huynh có con em trong lớp rằng giáo viên sẽ từ chối phản hồi, từ chối tiếp nhận trong những trường hợp cụ thể nào. Nên có biên bản cụ thể hoặc một hình thức minh bạch, và đây là lúc LMS phát huy tác dụng: một biên bản số được đồng thuận bởi tất cả phụ huynh của lớp chủ nhiệm, và tất cả những ai đã ký số vào, tức là đều mặc nhiên đồng ý và chấp hành.

Điều thứ tư, môi trường số không có mặt mũi, không thấy cảm xúc, chỉ là những dòng chữ rất rõ ràng. Do đó, việc rèn luyện và đào tạo cho giáo viên giao tiếp trên môi trường số cũng là một kỹ năng cần thiết. Giả dụ, một dòng tin nhắn đơn giản mang ý nghĩa thông tin, thông báo, truyền đạt nội dung, nhưng nếu không khéo léo thì việc bị hiểu sai là thường xuyên xảy ra, cụ thể là khi nhắn tin cho phụ huynh thông báo điểm kém hoặc thông báo vi phạm.

LMS cần thiết lúc này. Giáo viên chỉ cần thao tác cập nhật điểm hoặc vi phạm trên hệ thống; nếu điểm dưới mức trung bình, hệ thống tự xác nhận là điểm kém, có cơ chế gửi email tự động hoặc bắn thông báo (notification) tới phụ huynh ngay lập tức. Lúc này giáo viên không còn là chủ thể thông báo, mà chính là hệ thống, do đó phụ huynh tiếp nhận thông tin sẽ không thể có bất kỳ cảm giác, cảm xúc nào chĩa mũi dùi về phía giáo viên như thường lệ. Sau đó, giáo viên vẫn chủ động liên hệ để cùng phụ huynh giúp đỡ con.

Điều thứ năm, cũng là điều cuối cùng: không phải phụ huynh nào cũng rành công nghệ hay có đủ năng lực để sử dụng thiết bị số, do đó giao tiếp số không nên dùng để thay thế toàn bộ các hoạt động trực tiếp như gặp mặt, gọi điện trao đổi. Ví dụ, có một số phụ huynh có con rất trễ, khi con em họ học trung học thì họ đã rất lớn tuổi, nên sẽ xuất hiện rất nhiều mặt hạn chế. Chưa kể những trường hợp khó khăn đặc biệt về tài chính, không có cơ hội tiếp cận thiết bị số. Với những trường hợp thực tế ngoài đời này, giáo viên không thể áp dụng LMS triệt để.

Khuyến nghị thực tế cho các trường hợp này, để đảm bảo không để thông tin bị bỏ lỡ: nên có người thân biết sử dụng công nghệ làm nguồn liên lạc thay thế, hoặc khảo sát từ đầu năm để nắm trước danh sách những phụ huynh không dùng được thiết bị số, rồi có biện pháp dự phòng như gửi giấy báo, sổ liên lạc giấy, hoặc hẹn gặp ở trường.

Tóm lại, việc xây dựng trường học thông minh cùng tất cả những điều lưu ý nêu trên đều trên cơ sở giúp giáo viên hiểu dữ liệu, vạch ra ranh giới cụ thể, cũng như khéo léo trong giao tiếp số với phụ huynh, học sinh. Trường học vốn không phải doanh nghiệp: khác nhau từ đối tượng tới mục tiêu, dữ liệu nhạy cảm hơn, và đặc biệt mọi quan hệ dựa trên sự tin tưởng, không phải hợp đồng hay văn bản cụ thể. Do đó, khi giáo viên dùng điện thoại, thiết bị số nhắn tin với phụ huynh, mọi dữ liệu được lưu trữ, kiểm soát đều vừa có lợi, vừa có hại cho chính bản thân giáo viên.

Công nghệ chưa bao giờ đứng một mình, mà luôn dựa trên một vai trò cụ thể. Trong giáo dục, công nghệ đóng vai trò hỗ trợ then chốt, là công cụ đắc lực, khi và chỉ khi người thầy làm chủ được nó, biết nó thực sự là gì, như thế nào. Là một người xây LMS, đồng thời là người đã chứng kiến vợ mình làm công tác giảng dạy trong thời gian dài, tôi mong trường học thông minh sau này sẽ thực sự giải quyết được các vấn đề cốt lõi, chứ không chạy theo các xu hướng trước mắt mà bỏ qua lợi ích của tất cả người dùng, chính là thầy cô, phụ huynh và học sinh.