Ngách nuôi mình, trend nuôi thuật toán

Cuối tháng 8 vừa rồi tui đăng một câu lên Facebook: “Cái này là repo Trung Quốc về sáng tác truyện, mình lôi về dịch ra cho dễ xài. Có anh em nào định đi theo ngách kể truyện trên YouTube không?”

Đăng xong ngồi tự trả lời mình, vì tui từng sống được vài năm bằng đúng một cái ngách kiểu đó.

Năm 2021, sau khi startup cũ đóng cửa vì dịch, một thằng bạn cấp hai rủ tui làm web truyện. Tui lo phần web, phần vận hành, phần chạy quảng cáo. Không hoành tráng gì hết — một cái site đọc truyện, một tệp độc giả rất hẹp và rất trung thành. Lúc đỉnh nó đem về sáu tới tám trăm đô một tháng. Với hai thằng đang thất nghiệp thời điểm đó, số đó không nhỏ.

Chuyện đó dạy tui một thứ mà giờ làm công ty tui vẫn xài.

Chỗ đông người khác chỗ có người chờ

Trend là chỗ đông người. Ngách là chỗ có người chờ.

Nghe giống nhau, làm thì khác hẳn. Đuổi theo trend là chạy theo sự chú ý, mà sự chú ý thì hết hạn. Video “cuộc sống tầm thường” đang mấy triệu view, sáu tháng nữa chưa chắc còn ai coi. Ai vô sau thì lỗ, vì phần thưởng chia xong trước khi mình kịp dựng xong cái kênh.

Ngách thì ngược lại. Ngách không có đỉnh. Nó có một nhóm người, số lượng không đổi mấy, ngày nào cũng đi tìm đúng một thứ. Người đọc truyện là vậy. Người học nghề là vậy. Chủ nhà máy đi tìm cách đào tạo công nhân cũng vậy. Họ không rần rần, họ chỉ quay lại đều.

Làm trend thì mỗi ngày phải thắng thuật toán một lần. Làm ngách thì chỉ cần đừng làm người ta thất vọng.

Ngách nào đáng làm

Tui lọc bằng ba câu hỏi, hỏi theo đúng thứ tự này.

Thứ nhất: đã có ai trả tiền cho việc này chưa? Không phải “có ai quan tâm chưa” — quan tâm thì ai cũng quan tâm, quan tâm không tốn gì. Phải là trả tiền. Nếu chưa ai trả đồng nào thì khả năng cao không phải mình đi trước thời đại, mà là chưa đủ đau.

Thứ hai: tại sao chỗ đó còn trống? Ngách trống thường vì làm nó chán, cực, hoặc cần một thứ hiểu biết mà người ngoài không có. Nếu mình chịu được cái chán đó, hoặc sẵn có cái hiểu biết đó, thì đó là hào của mình. Còn nếu trống vì không ai kiếm được tiền ở đó thì né.

Thứ ba: mình chịu nổi nó trong hai năm không? Ngách không nổ. Nó lên chậm và lên đều. Ai làm ba tháng không thấy gì rồi bỏ thì làm ngách chỉ tổ mất thời gian, thà đi đuổi trend còn vui hơn.

Cái ngách truyện hồi 2021 qua được cả ba. Có người trả tiền sẵn. Trống vì cực và vì ít ai muốn dính vô. Và tụi tui chịu được, phần lớn vì lúc đó cũng chẳng còn chỗ nào khác để đi.

AI không tặng mình cái ngách

Chỗ này tui thấy nhiều người hiểu lộn nên nói cho rõ.

Năm nay ai cũng thấy chuyện dựng một sản phẩm rẻ đi kinh khủng. Tui có coi một anh làm nguyên cái extension SEO cho Chrome gần như trăm phần trăm bằng AI. Cái repo truyện tui lôi về cũng vậy — hồi trước muốn có bộ công cụ đó phải thuê người viết, giờ ngồi dịch một buổi là xài được.

Nhưng cái rẻ đi là phần thi công. Phần chọn chỗ để xây thì không rẻ đi chút nào.

Mà khi thi công rẻ đi thì chuyện gì xảy ra? Ai cũng thi công được. Nghĩa là thứ từng giúp mình hơn người khác — biết code, biết dựng video, biết viết — bây giờ hết còn là lợi thế. Cái còn lại làm lợi thế chỉ còn đúng một thứ: mình biết gì về một nhóm người cụ thể mà người khác không biết.

Đó chính là ngách. AI không tặng cái đó cho ai hết. Nó chỉ làm cho việc không có ngách trở nên đắt hơn trước.

Nên câu tui đăng lên Facebook bữa đó, thật ra không phải hỏi “có ai làm YouTube kể truyện không”. Câu hỏi thiệt là: mình có biết rõ một nhóm người nào đó đủ để phục vụ họ tử tế trong hai năm không.

Có thì làm. Không thì công cụ xịn cỡ nào cũng chỉ ra thêm được một cái kênh nữa, giống hệt mấy chục ngàn cái kênh khác đang đăng cùng một thứ vào cùng một buổi tối.